Anh hùng LLVTND, liệt sỹ Hoàng Ngân - Người lãnh đạo đầu tiên của Hội Liên Hiệp Phụ Nữ Việt Nam, người con quê hương Tân Thịnh - Nam Trực

       Hoàng Ngân (1921 - 17/7/1949), tên thật là Phạm Thị Vân, là  Bí thư Trung ương Hội Phụ nữ cứu quốc Việt Nam (nay là Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam) đầu tiên, đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam, Chủ nhiệm đầu tiên của báo Phụ nữ Việt Nam, một trong những người đi đầu của phong trào phụ nữ Việt Nam.

       Hoàng Ngân quê gốc tại thôn Vũ Lao Thượng (Tân Thành ngày nay), xã Tân Thịnh, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định. Bà sinh trong một gia đình tiểu thương ở phố Chavassieux (nay là phố Quang Trung - Hải Phòng). Cha bà là ông Phạm Trung Long rời Nam Định lên Hải Phòng lập nghiệp từ đầu thế kỷ XX.

       Hoàng Ngân lớn lên trong không khí cách mạng sôi sục. Những cuộc bãi công của công nhân, cuộc đấu tranh của tiểu thương chợ Sắt đã tác động mạnh mẽ đến tư tưởng tình cảm của Hoàng Ngân. Đặc biệt là thời kỳ Mặt trận dân chủ (1936- 1939), các phong trào đòi dân sinh dân chủ diễn ra sôi nổi ở Hải Phòng. Bà đã hòa mình vào phong trào cách mạng của thành phố, tích cực tham gia tổ chức Thanh niên dân chủ và rất được tín nhiệm.

image001

     Phố Hoàng Ngân, thành phố Nam Định

       Năm 1938, khi mới 17 tuổi Hoàng Ngân được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương. Từ đó, bà tạm biệt gia đình đi hoạt động cách mạng. Bà lãnh trách nhiệm hoạt động xây dựng cơ sở quần chúng và hướng dẫn họ đấu tranh tại nhà máy Tơ, máy Chai, chợ Sắt... Bà được đảm nhiệm việc liên lạc giữa Xứ uỷ Bắc Kỳ với Trung ương Đảng và là một trong những cán bộ chủ chốt của Đảng bộ Hải Phòng.

       Năm 1939, thực dân Pháp điên cuồng đàn áp các phong trào cách mạng, Ban cán sự Đảng Cộng sản Đông Dương phát động quần chúng đấu tranh chống thuế cư trú, thuế đèn, thuế nước. Ngày 30 tháng 5 năm 1939, bà cùng hơn một vạn nhân dân thành phố Hải Phòng tập trung tại ngã tư phố Bắc Ninh (nay là phố Lãn Ông) sau đó kéo lên toà Đốc Ký đấu tranh. Bà cùng Tô Hiệu và hàng trăm người khác bị bắt giữ. Sau ba tháng bị giam giữ, không có chứng cứ buộc tội, bà được trả tự do cùng những người bị bắt. Hoàng Ngân tiếp tục đi hoạt động cách mạng, được giao phụ trách công tác vận động phụ nữ Hải Phòng và cũng từ đây bắt đầu sự nghiệp hoạt động cho phong trào phụ nữ Việt Nam.

      Trong những năm 1940-1941, Hoàng Ngân làm liên lạc cho các lãnh đạo cấp cao của Đảng Cộng sản Đông Dương là Trường Chinh và Hoàng Văn Thụ. Sau đó Xứ uỷ điều bà về phụ trách công tác phụ nữ ở tỉnh Hà Đông, rồi tỉnh Sơn Tây. Hoàng Ngân tham gia Ban thường vụ Hội phụ nữ giải phóng Bắc Kỳ.

       Tháng 01/1941, Hoàng Ngân bị kết án 12 năm tù và giam tại Hỏa Lò (Hà Nội).

       Ngày   09/3/1945, Nhật đảo chính Pháp. Bà được các đồng đội bên ngoài bố trí cho vượt ngục. Trở về, bà được giao làm Bí thư Đoàn Phụ nữ cứu quốc Hà Nội, Thành ủy viên Đảng bộ thành phố Hà Nội. 

       Trong những ngày chuẩn bị tổng khởi nghĩa ở Hà Nội và những ngày đầu của chính quyền cách mạng, Hoàng Ngân đã tổ chức đội nữ du kích Minh Khai để học tập, rèn luyện, sẵn sàng chiến đấu. Nam nữ thanh niên Thủ đô thời ấy gọi chị với cái tên rất thân thương “Chị Sáu” và hăng hái tham gia tổng khởi nghĩa.

       Năm 1946, Hoàng Ngân được Xứ ủy Bắc Kỳ cử làm Bí thư Đoàn Phụ nữ cứu quốc tỉnh Hải Dương. Tại đây Hoàng Ngân tích cực củng cố cơ sở, huấn luyện cán bộ và Hải Dương được đánh giá là địa phương có phong trào phụ nữ mạnh.

       Đầu năm 1947, Hoàng Ngân được bầu vào khu uỷ khu 3, phụ trách công tác dân vận và khu hội phụ nữ. Cuối năm bà được cử làm Bí thư trung ương lâm thời đoàn Phụ nữ cứu quốc Việt Nam. Tiếp đó, trong Hội nghị cán bộ phụ vận toàn miền Bắc vào cuối năm 1947, bà được bầu làm Bí thư Ban Phụ nữ cứu quốc Bắc bộ.

       Năm 1948, bà đã sáng lập ra tờ báo Tiếng gọi phụ nữ, tiền thân của tờ Phụ nữ Việt Nam hiện nay. Bài xã luận đầu tiên của bà đăng trang 2 số báo đầu tiên trở thành bài viết nổi tiếng đối với phụ nữ tham gia kháng chiến lúc đó.

       Do bệnh tật dày vò, ngày 17/7/1949, sau một cơn sốt rét ác tính, Hoàng Ngân đã qua đời tại Việt Bắc khi mới 28 tuổi.

       Sau khi bà mất, nhiều nơi đã có những hình thức tưởng niệm hết sức nghĩa tình như: ngọn đồi, nơi cơ quan Trung ương Hội Phụ nữ cứu quốc Việt Nam đặt trụ sở, được mang tên Hoàng Ngân; Các tỉnh đội Hải Dương, Hưng Yên, Thái Bình đã tổ chức những đội du kích Hoàng Ngân. Tỉnh hội Hưng Yên lập một trường đào tạo cán bộ phụ nữ mang tên bà; Các  con phố mang tên Hoàng Ngân như: Nam Định - quê hương bà, Hải Phòng - nơi bà sinh và trưởng thành, Thái Nguyên - nơi bà mất và Hà Nội. Tưởng nhớ đến những công lao to lớn của bà, đồng chí Đỗ Mười - Nguyên Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam từng nói: “Nữ du kích Hoàng Ngân là biểu tượng sinh động trong muôn vàn tấm gương tiêu biểu cho truyền thống Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang của phụ nữ Việt Nam…”

image004

Trường THCS Hoàng Ngân, xã Tân Thịnh

ngôi trường vinh dự được mang  tên người con ưu tú của quê  hương

       Với những cống hiến to lớn cho cách mạng, Hoàng Ngân được Nhà nước phong tặng Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng Nhất, Huân chương Độc lập hạng nhất; Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; Huân chương Hồ Chí Minh.

       Bà được chôn cất tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, sau này được đưa về nghĩa trang Mai Dịch, Hà Nội, nơi chôn cất các nhân vật lãnh đạo cao cấp.

       Cùng với quá trình hoạt động cách mạng, trái tim Hoàng Ngân đã thổn thức rung động và nảy nở tình cảm với người đồng chí, người anh, người thầy Hoàng Văn Thụ. Sau mấy năm “tình trong như đã mặt ngoài còn e”, năm 1939, khi Hoàng Ngân vừa tròn 18 tuổi, Hoàng Văn Thụ 30  tuổi (sinh 1909), Hoàng Văn Thụ đặt vấn đề muốn xây dựng hạnh phúc với Hoàng Ngân. Lễ ăn hỏi nhanh chóng diễn ra. Tuy nhiên, do điều kiện hoạt động cách mạng, buổi lễ diễn ra với vài người thân tham dự, thời gian chỉ chừng 20 phút, đôi uyên ương đã phải rời chia tay nhau tránh sự dò xét của giặc Pháp.

       Sau lễ đính ước diễn ra vội vàng, cả Hoàng Văn Thụ và Hoàng Ngân đều nhận nhiều nhiệm vụ ở các tỉnh thành khác nhau. Mãi đến tháng 5/1941, cả hai vô tình được gặp nhau ở cuộc họp do Xứ uỷ Bắc kỳ tổ chức tại Hà Đông. Cuộc họp bất ngờ bị giặc Pháp ập tới vây bắt khiến mỗi người phải đi một ngả. Hoàng Ngân ra đến bến tàu điện thì bị giặc bắt. Hoàng Văn Thụ ở ngoài tiếp tục cùng đồng đội tổ chức những cuộc đấu tranh chống khủng bố.

       Năm 1943, Hoàng Văn Thụ bị bắt, bị tạm giam tại nhà tù Hoả Lò. Cách khu trại giam của Hoàng Ngân vài bước chân nhưng không thể gặp gỡ vì lính canh phòng cẩn mật.

       Trong trại giam, anh em trong tù vẫn thường tạo điều kiện để Hoàng Văn Thụ và Hoàng Ngân trao đổi thư từ với nhau. Có lần, Hoàng Văn Thụ gửi “thư” cho người yêu bằng cách viết vào một chiếc quạt. Còn Hoàng Ngân từng tháo chiếc áo len cô em gái gửi vào cho mình đan lại thành chiếc áo len cao cổ cho Hoàng Văn Thụ vì thương “chồng” nằm trên nền xi măng lạnh giá và tranh thủ lúc đi cắt cỏ trong trại đã nhờ người gửi cho Hoàng Văn Thụ.

       Tháng 5/1944, trước giây phút vĩnh biệt, Hoàng Văn Thụ đã nêu cao dũng khí bất khuất, kiên trung của người Cộng sản. Hoàng Văn Thụ gửi cho Hoàng Ngân một lá thư động viên giữ gìn sức khỏe, thay Hoàng Văn Thụ tiếp tục cuộc đấu tranh trong tù, trả thù cho mình và vững bước trên con đường cách mạng đấu tranh giành  độc  lập  cho  nước  nhà.  Đặc biệt trong đó có bài thơ “Nhắn bạn” nổi tiếng không chỉ dành riêng cho Hoàng Ngân:

“Việc nước xưa nay có bại thành

Miễn sao giữ trọn được thanh danh

Phục thù chí lớn không hề nản

Ngọc nát còn hơn giữ ngói lành....”

       Giặc Pháp xích chân tay Hoàng Văn Thụ giải đi và xử bắn tại trường bắn Tương Mai (Hà Nội). Nghe tin ấy, bà ngất xỉu, sau đó mắc bệnh nặng. Năm 1945, khi Nhật đảo chính Pháp, anh em bố trí cho bà vượt ngục. Bà được gia đình đưa về Nam Định chữa trị 3 tháng. Bệnh thuyên giảm, bà lại được đón lên Hà Nội tiếp tục nhiệm vụ cách mạng.

image005

       Sau này, Hoàng Ngân vẫn nhận là vợ của Hoàng Văn Thụ. Người ta cũng thường thấy bà vận quần áo đen, mang hương hoa đến phủ phục bên mộ của Hoàng Văn Thụ ở Tương Mai (Hà Nội). Sau này, mộ Hoàng Văn Thụ được đưa về nghĩa trang Mai Dịch, ở Tương Mai chỉ còn một ngôi mộ “vọng” để tưởng nhớ Hoàng Văn Thụ.

       Mối tình của Hoàng Văn Thụ và Hoàng Ngân thực sự là biểu tượng về một tình yêu cao đẹp trong đấu tranh vì độc lập, tự do của dân tộc./.

                                                                               Hoàng Phương (Nguồn: Tập san Huyện uỷ Nam Trực)