GIÁO DỤC STEM TẠI NAM TRỰC – NAM ĐỊNH CHẶNG ĐƯỜNG HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN

         Chúng ta đang sống trong thời đại diễn ra sự hòa nhập cao giữa các quốc gia có nền văn hóa khác nhau, nhu cầu trao đổi công việc và nhân lực cũng ngày một cao, đổi hỏi ngành giáo dục phải đào tạo ra các công dân đáp ứng chuẩn toàn cầu.

         Giáo dục STEM là một mô hình giáo dục mới đã được triển khai tại các nước châu Âu, châu Mỹ và được chứng minh là một mô hình giáo dục tiên tiến, hiện đại. Dạy học theo định hướng STEM là giảng dạy tích hợp bốn lĩnh vực: khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học, theo nguyên tắc giảng dạy thông qua thực hành, trên những thí nghiệm thiết thực và sinh động có thể ứng dụng ngay trong thực tiễn hàng ngày. Tuy vậy ở nước ta hiện nay, phương pháp giáo dục STEM còn khá mới mẻ nên cần được sự quan tâm và nhận thức của toàn xã hội.

1575437247653

( Sự bỡ ngỡ ban đầu khi tiếp cận mô hình giáo dục STEM)          

          Tỉnh Nam Định là một trong số các địa phương trong cả nước sớm đưa giáo dục STEM vào dạy học. Phòng giáo dục và đào tạo huyện Nam Trực là đơn vị đi đầu trong việc triển khai giáo dục STEM ở các cấp học, bậc học. Ngay từ năm học 2015 – 2016 khi Bộ Khoa học- Công nghệ Việt Nam và Liên minh STEM phối hợp tổ chức ngày hội STEM lần đầu tiên, Phòng GD&ĐT Nam Trực đã hưởng ứng và có các hoạt động giáo dục phù hợp, đưa giáo dục STEM vào các trường học tại các nhà trường. Sang  năm học 2017 – 2018 đây được coi  là một trong những  nhiệm vụ trọng yếu phải thực hiện theo mục tiêu: “Quán triệt tinh thần dạy học theo định hướng STEM, chỉ đạo nhiều hoạt động giáo dục tích hợp, liên môn, các hoạt động nghiên cứu khoa học, câu lạc bộ khoa học chú trọng các hoạt động gắn liền với đặc thù địa phương”. Lãnh đạo phòng GD&ĐT Nam Trực xác định rõ: trong quá trình chuyển đổi việc thực hiện chương trình và sách giáo khoa, thì việc vận dụng sáng tạo các phương pháp giáo dục hiện đại, phù hợp là điều hết sức cần thiết. Từ đó đã xây dựng đề án cụ thể  theo 3 giai đoạn:

Giai đoạn 1: Tập huấn cho cán bộ quản lý và giáo viên cốt cán

1575437247651

.

1575437247656

.

1575437248653

( Các đoàn cán bộ, giáo viên huyện Nam Trực liên tục đi tìm hiểu và học hỏi các chuyên gia các đơn vị bạn)

Giai đoạn 2: Chuẩn bị các điều kiện cơ sở vật chất.

20191204_105145

.

20180529_092031

( Rất nhiều hoạt họa động của ngành và các nhà trường để tăng cường cơ sở vật chất cho giáo dục STEM)

Giai đoạn 3: Tập huấn cho giáo viên toàn huyện, kết hợp công tác tuyên truyền

20191204_105157

.

20191204_105258

( Các giáo viên cốt cán tập huấn về giáo dục STEM)

          Giai đoạn 4: Thí điểm ở một số nhà trường (THCS Nguyễn Hiền, Nam Hồng, Tiểu học Nam Đồng, Tiểu học Nam Mỹ,..), đánh giá thực trạng hiệu quả sau đó nhân rộng ra toàn huyện. Đơn vị đi đầu là trường THCS Nguyễn Hiền, ngay từ năm học 2015 – 2016 đã có các hoạt động cho giáo viên và học sinh làm quen với giáo dục STEM, đặc biệt trong năm học 2017 – 2018 nhà trường đã có những bước chỉ đạo quyết liệt trong việc thực hiện giáo dục STEM, nhận được sự đánh giá cao của lãnh đạo các cấp cũng như sự ủng hộ của phụ huynh học sinh và dư luận xã hội.

1575437248654

.

1575437247657

( Cán bộ giáo viên vừa tìm hiểu học tập vừa thực hành trải nghiệm vừa vận dụng thực tế tại cơ sở) 

          Trong quá trình triển khai điểm và nhân rộng ra toàn huyện, lãnh đạo ngành đã xác định những thuận lợi rất cơ bản của toàn ngành đó là: Đội ngũ cán bộ, giáo viên trong huyện vốn sẵn có trình độ chuyên môn tốt, nhiệt tình tâm huyết, luôn tìm tòi sáng tạo và rất ủng hộ cái mới, cái tiến bộ để đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập. trong quá trình xây dựng Nông thôn mới của huyện Nam Trực 100% các nhà trường được đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị và các điều kiện cho việc xây dựng trường đạt chuẩn Quốc gia, từ đó các điều kiện cho công tác đổi mới giáo dục cũng dần được đáp ứng. Lãnh đạo các cấp các ngành luôn đồng hành và tạo điều kiện tốt nhất cho giáo dục đổi mới và phát triển trên nền tảng của quê hương đất học, Huyện Nam Trực lại là địa phương với nhiều làng nghề truyền thống nay đã được đầu tư công nghệ và các điều kiện khác để phát triển tạo ra môi trường sáng tạo cho học sinh và giáo viên. Các bậc phụ huynh Nam Trực luôn rất nhiệt tình và luôn tạo điều kiện tốt cho con em học tập, luôn sát cánh cùng các nhà trường trọng quá trình đưa cái mới vào.

          Bên cạnh đó những khó khăn thử thách trong quá trình đưa giáo dục STEM vào các nhà trường cũng không nhỏ như: quan điểm ngại đổi mới của một bộ phận cán bộ, giáo viên và phụ huynh học sinh, sự hiểu biết sâu về giáo dục STEM của các cấp, các ngành và đặc biệt là sự thiếu thốn các điều kiện theo mô hình giáo dục này.  Nguồn tài nguyên kiến thức về STEM nói chung, giáo dục STEM nói riêng rất hạn chế.

          Với nhận thức: “Đổi mới để phát triển”, lãnh đạo phòng đã cùng các nhà trường xây dựng kế hoạch tổng thể, xá định mục tiêu, thực hiện các giải pháp cụ thể để triển khai sâu rộng trong toàn huyện. Với một lộ trình thiết thực theo từng giai đoạn:

Giai đoạn đầu: Chuẩn bị các nguồn lực để tiến hành giáo dục STEM ( với 3 nội dung cơ bản)

Thứ nhất, nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý nhà trường: Xác định rõ vai trò quyết định của người quản lí đối với việc thực hiện nhiệm vụ giáo dục nói chung và việc triển khai giáo dục STEM nói riêng, đội ngũ quản lý của nhà trường đã tích cực tự học, tự bồi dưỡng, tham quan, học tập tại các đơn vị, cơ sở áp dụng thành công giáo dục STEM. Từ năm 2015 cùng với đoàn công tác Phòng GD&ĐT Nam Trực, cán bộ quản lý nhà trường đã thăm nhiều cơ sở, tham dự nhiều chương trình liên quan đến GD STEM: Ngày 25/5/2015 tham dự “Ngày hội khoa học, kĩ thuật huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình” . Ngày 6/5/2016 tham dự ngày hội STEM 2016 quốc gia với chủ đề “Cỗ máy thời gian” do Cục Thông tin KH&CN Quốc Gia, Tạp chí Tia sáng, Học viện Sáng tạo S3, trường THCS Trưng Vương và một số đơn vị phối hợp tổ chức. Ngày 16/3/2017 tham dự “Ngày hội STEM gia đình” tại Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, Nam Định. Ngày 23/7/2017 tham quan học tập tại học viện Panasonic.  Ngày 5/10/2017 tham gia “Ngày Hội Stem và sách năm 2017” của Trường THCS Giảng Võ, Hà Nội. Ngày 3/11/2017 tham gia ngày hội STEM với chủ đề “Ươm mầm khoa học nơi địa đầu Tổ quốc” do UBND thành phố Hà Giang phối hợp với Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam. Việc tham quan tại các cơ sở giáo dục tại Việt Nam đã áp dụng thành công mô hình giáo dục STEM học tập kinh nghiệm của các đơn vị đã giúp quản lý nhà trường học tập kinh nghiệm của các đơn vị đi trước, rút ngắn được đường đi, lựa chọn có sáng tạo các chương trình, giải pháp phù hợp với địa phương Nam Trực.

Thứ hai,Tập huấn cho giáo viên: Xác định giáo viên là yếu tố quan trọng, quyết định chất lượng và sự thành công của triển khai giáo dục STEM, chú trọng công tác bồi dưỡng giáo viên nói chung và đào tạo đội ngũ cốt cán giáo dục STEM của nhà trường nói riêng. Các trường trong huyện đã tổ chức nhiều chuyến tham quan, học tập cho giáo viên cốt cán tại các trung tâm, học viện của Liên minh STEM Việt Nam như: học viện Panasonic, Học viện sáng tạo S3, Trung tâm kisdcode. Ngoài ra nhà trường cũng tổ chức cho giáo viên cốt cán tham quan, học tập tại nhiều cơ sở giáo dục đã triển khai thành công giáo dục STEM như: Phòng  GD&ĐT Thái Thuỵ, Thái Bình, Phòng GD&ĐT quận Hai Bà Trưng, Hà Nội, Trường THPT chuyên Lê Hồng Phong, Nam Định. Kiến thức, kỹ năng và những trải nghiệm quý giá trong những chuyến đi này, cùng với tinh thần cầu thị, sự nỗ lực bền bỉ của cán bộ. giáo viên toàn huyện đã hình thành đội ngũ cốt cán chuyên môn tốt. Không những vậy, đội ngũ này còn hỗ trợ cho hoạt động tập huấn của Liên minh STEM cho giáo viên trong tỉnh, và các tỉnh bạn, tiêu biểu như các thầy cô: Tạ Văn Cảnh, Lương Thị Phượng, Phạm Thị Ngọc giáo viên trường THCS Nguyễn Hiền. Lãnh đạo Phòng đã chỉ đạo các nhà trường tiến hành các hoạt động phổ biến giáo dục STEM cho tất cả giáo viên. Tổ chức cho 100% giáo viên tham gia các đợt tập huấn của Phòng GD&ĐT huyện Nam Trực. Chú trọng đào tạo tại chỗ, dùng chính cốt cán STEM của nhà trường chia sẻ kiến thức cho đồng nghiệp, vì vậy giáo viên đã có hiểu biết cơ bản, đầy đủ về giáo dục STEM, nhân rộng đội ngũ cốt cán chuyên sâu về giáo dục STEM có khả năng tổ chức các hoạt động giáo dục STEM và phổ biến kiến thức giáo dục STEM.

Thứ ba, chuẩn bị các điều kiện: Để tiến hành giáo dục STEM thành công cần đặc biệt quan tâm tới việc đầu tư cơ sở vật chất và thiết bị dạy học, đặc biệt là đầu tư các thiết bị day học tiên tiến, hiện đại để đáp ứng các yêu cầu thực hiện các hoạt động giáo dục STEM, tận dụng không gian phòng học chức năng (phòng bộ môn),sử dụng không gian hiện có, sử dụng nguồn kinh phí được cấp và huy động xã hội hoá, mua bổ sung các trang thiết bị còn thiếu để có thể xây dựng phòng LAB đơn giản.

Giai đoạn tiếp theo, triển kha các hoạt động giáo dục STEM bao gồm:

Thứ nhất, tuyên truyền thay đổi nhận thức cho học sinh, phụ huynh và các lực lượng xã hội.Để thay đổi nhận thức học sinh và phụ huynh, các nhà trường đã tổ chức cho học sinh cùng gia đình tham gia trực tiếp vào các “Ngày hội STEM” từ khá sớm. Năm học 2015, ngày hội STEM lần đầu tiên được tổ chức tại Việt Nam đã có 10 học sinh Nam TRực cùng cha mẹ và các thầy cô tham dự. Sau đó là một loạt các chuyến đi của học sinh các nhà trường trải nghiệm tại các trung tâm, học viện của liên minh STEM. Các hoạt động tuyên truyền về giáo dục STEM diễn ra đa dạng dưới nhiều hình thức: tuyên truyền dưới cờ, trong các buổi hoạt động ngoại khoá, trong sinh hoạt các câu lạc bộ… Từ việc nhận thức của học sinh thay đổi đã lan toả đến cha mẹ và những người xung quanh. Có thể kể đến ở đây là các hoạt động giáo dục STEM được triển khai và nhận được sự hưởng ứng nhiệt tình của rất nhiều lực lượng trong và ngoài nhà trường như: trưng bày sản phẩm tái chế, cuộc thi robotic, sinh hoạt câu lạc bộ khoa học, hoạt động “Hội chợ xuân yêu thương ”, “Ngày hội STEM Nam Trực”, trải nghiệm làng nghề quê hương,…

Thứ hai,Quán triệt tinh thần tích hợp giáo dục STEM trong các môn học có liên quan. Các cấp học đã quán triệt tinh thần, áp dụng triệt để giáo dục STEM trong các môn học liên quan, đặc biệt là các môn Toán, các môn Khoa học tự nhiên, Tin học và Công nghệ thường xuyên triển khai vào dạy học.

Thứ ba,xây dựng và triển khai dự án dạy học STEM. Tổ bộ môn hoạt động tích cực xây dựng các giờ dạy theo hướng liên môn, tích hợp, hướng dẫn học sinh vận dụng kiến thức tổng thể giải quyết các nhiệm vụ trong học tập cũng như trong cuộc sống.

Thứ tư, khuyến khích, hỗ trợ học sinh triển khai các câu lạc bộ STEM. Nhận thức sâu sắc đặc trưng của giáo dục STEM là “học qua thực làm” ,hình thành các kỹ năng STEM - là sự tích hợp, lồng ghép hài hòa từ bốn nhóm kỹ năng: Kỹ năng khoa học, kỹ năng công nghệ, kỹ năng kỹ thuật và kỹ năng toán học, nhà trường luôn tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho học sinh tiến hành các hoạt động STEM. Trong năm học này, với sự ủng hộ của Ban giám hiệu, sự giúp đỡ của các thầy cô giáo, học sinh nhà trường đã chủ động thành lập và đưa vào hoạt động 3 câu lạc bộ STEM đó là câu lạc bộ STEM khoa học, câu lạc bộ STEM tái chế và câu lạc bộ STEM robotics thu hút hơn nhiều học sinh các trường tham gia, sinh hoạt các câu lạc bộ thường kỳ mỗi tháng đem lại hiệu quả cao, thay đổi nhận thức và hành động của học sinh về giáo dục STEM, bước đầu hình thành kiến thức và kỹ năng STEM cho học sinh.

          Sau hai giai đoạn trên kết quả rất khả quan:100% cán bộ quản lý, giáo viên các nhà trường nắm được kiến thức về giáo dục STEM. 100% học sinh các nhà trường được tiếp cận với phương pháp dạy học STEM, vận dụng kiến thức giải quyết được các vấn đề có liên quan trong cuộc sống. Hình thành đội ngũ chuyên gia STEM tại chỗ, có khả năng truyền tải, tập huấn giáo dục STEM cho các đồng nghiệp trong huyện, trong tỉnh. Thay đổi nhận thức, tạo sự lan tỏa trong xã hội về STEM, bước đầu huy động được các nguồn lực xã hội thúc đẩy giáo dục STEM. Những sản phẩm STEM, KHKT, các giải thưởng trong các cuộc thi lập trình robot, AMC, HOMC,… và quan trọng hơn là sự thay đổi nhận thức, bước đầu hình thành kiến thức và kỹ năng STEM của học sinh các nhà trường là minh chứng cho những kết quả ban đầu về triển khai giáo dục STEM tại huyện Nam Trực.

20191204_105227

         

.

20180203_111844

( Rất nhiều hoạt động để triển khai giáo dục STEM và kết quả thu được rất khả quan )       

         Sau hai giai đoạn triển khai, lãnh đạo ngành cùng các nhà trường đã nghiêm túc đánh giá và rút ra những bài học quý cho giai đoạn tiếp theo.

Một là: Để thực hiện một hoạt động giáo dục thành công cần sự chỉ đạo sát sao, quyết liệt của các cấp lãnh đạo các cấp từ phòng GD&ĐT tới các nhà trường. Tạo mọi điều kiện về học tập, trải nghiệm cho quản lý, giáo viên, học sinh các nhà trường tiếp cận và học tập Liên minh STEM, các cơ sở triển khai thành công mô hình này.

 Hai là: Sự vào cuộc quyết liệt của quản lý cơ sở, nỗ lực và quyết tâm cao của tập thể giáo viên đặc biệt là các đồng chí giáo viên cốt cán nhất là trong điều kiện còn vô vàn khó khăn về tài chính, cơ sở vật chất và quan trọng nhất là thông tin về giáo dục STEM chưa phổ biến còn nhiều cái nhìn đa chiều và giáo dục STEM chưa thực sự phổ biến, đặc biệt là ở khu vực nông thôn.

Ba là: Để triển khai Chương trình giáo dục STEM cũng như chương trình giáo dục phổ thông mới thì cơ sở vật chất phải đảm bảo yêu cầu. Do đó cần rà soát lại cơ sở vật chất, có kế hoạch sử dụng hiệu quả cơ sở vật chất sẵn có, đầu tư, sửa chữa, mua sắm cơ sở vật chất đáp ứng yêu cầu dạy học theo định hướng giáo dục STEM. Trong điều kiện của các trường nông thôn để xây dựng phòng học STEM theo quy chuẩn (STEM lab) là điều chưa thể thực hiện trong thời gian ngắn. Vì vậy tuỳ thực tế của từng trường cũng như các chương trình đào tạo STEM dự kiến triển khai tại trường đó, quy mô và thiết kế của STEM lab sẽ được điều chỉnh phù hợp, nhưng vẫn đảm bảo tinh thần giáo dục STEM và các giá trị cốt lõi của không gian học tập STEM.

 Bốn là: Đào tạo cốt cán tại chỗ để có thể chủ động các hoạt động giáo dục STEM của từng nhà trường, hỗ trợ kịp thời cho giáo viên và học sinh. Liên hệ thường xuyên với các chuyên gia, đặc biệt là các tổ chức phi lợi nhuận (như Liên minh STEM Việt Nam) để có sự hỗ trợ chuyên nghiệp khi cần thiết.

Năm là: Đẩy mạnh xã hội hoá giáo dục nói chung, trong lĩnh vực triển khai giáo dục STEM nói riêng, huy động mọi nguồn lực, các lực lượng xã hội tham gia giáo dục STEM, hình thành hệ sinh thái STEM bền vững.

Sáu là: Giáo dục STEM phải gắn liền với văn hóa đọc và các hình thức tiếp cận kiến thức khác để giúp học sinh hình thành thói quen, phát triển kỹ năng và tư duy khoa học. tạo ra miền sinh thái STEM rộng và bền vững.

20180203_111022

( Thay đổi nhận thức là bài học quý giá nhất)        

          Từ những việc đã làm, kết quả đã thu được và những bài học quý giá trên, công tác giáo dục STEM tại huyện Nam Trực chắc chắn sẽ ngày một hiệu quả, đáp ứng với yêu cầu của quá trình đổi mới giáo dục, xứng đáng là đơn vị đi đầu của toàn ngành GD&ĐT tỉnh Nam Định.

( Ban biên tập phòng GD&ĐT)