BÀN VỀ VĂN HÓA NGƯỜI THẦY TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

          Văn hóa là những giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo ra. Tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội đều có những giá trị văn hóa của nó; chẳng hạn như: văn hóa công sở, văn hóa giao thông, văn hóa ẩm thực, văn hóa giao tiếp..., và văn hóa học đường.

         Văn hóa học đường lành mạnh giúp các thành viên trong nhà trường chia sẻ với nhau những kinh nghiệm và kiến thức, phát triển khả năng hợp tác giữa các thành viên trong mọi lĩnh vực hoạt động của nhà trường. Từ đó, tạo ra môi trường thuận lợi, tin cậy, tôn trọng lẫn nhau, giúp mọi thành viên trong nhà trường quan tâm đến việc nâng cao chất lượng dạy và học, tích cực hoạt động vì sự phát triển chung của nhà trường. Nội dung của văn hóa học đường rất phong phú, song có thể tóm tắt thành hai vấn đề cơ bản:

          Về phần cứng: là các điều kiện về cơ sở hạ tầng để hình thành và phát triển hình thái văn hóa trong nhà trường, cùng với đó là vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên vùng.

          Về yếu tố mềm: là xây dựng môi trường giáo dục tạo nên văn hóa nhà trường. Nó nằm trong tổng thể của môi trường xã hội hiện tại.

1

Chủ đề đại hội Đảng bộ ngành Giáo dục và Đào tạo Nam Trực: “Đoàn kết – Đổi mới – Sáng tạo”

          * Qua thực tiễn: chúng ta đang cùng trong một thế giới phẳng. Trước yêu cầu đổi mới giáo dục hội nhấp Quốc tế thì việc xây dựng văn hóa học đường là cực kỳ quan trọng. Văn hóa học đường từ cội nguồn dân tộc, truyền thống quê hương đất nước để xây dựng phù hợp với thời đại mới, bắt nhịp với xu thế phát triển của thế giới. Trong phạm vi bài viết này xin phép được bàn về “ Văn hóa người thầy trong bối cảnh đổi mới giáo dục và đào tạo”.

         Văn hóa người thầy khởi nguồn từ nhân cách người thầy và nhân cách người thầy sẽ ảnh hưởng lớn đến văn hóa học đường. Giáo dục noi gương là cách giáo dục tốt nhất và nhanh nhất. Một người thầy tồi sẽ không thể đào tạo được những học trò xuất sắc. Một người thầy sáng về tâm đức, sâu về chuyên môn thì chưa cần dạy đã là gương sáng cho học sinh noi theo. Ảnh hưởng văn hóa từ thầy đến trò là con đường cá nhân đến cá nhân. Văn hóa của thầy sẽ truyền sang trò. Sự tiếp xúc văn hóa này có mối quan hệ ngược chiều nhau, thầy ảnh hưởng tới trò và trò cũng tác động trở lại thầy. Ngay từ thuở xa xưa phải có người Thầy như Thiền Sư Vạn Hạnh mới có Lý Công Uẩn với Chiếu dời đô mùa xuân năm 1010 để chuyển kinh đô của nước Đại Cồ Việt từ Hoa Lư ra Đại La. Người thầy không chỉ truyền thụ kiến thức cho học trò mà họ mang hơi ấm từ trái tim để thắp sáng ước mơ cho trò, giúp nhiều học trò từ lầm lỗi trở về cuộc sống.

          Trong nhà trường, nhân cách của người thầy sẽ góp phần hình thành nên văn hóa nhà trường. Những giá trị, chuẩn mực mà người thầy tạo nên có sức lan tỏa đối với thế hệ tương lai. Thương hiệu này có được tạo dựng và giữ vững hay không là do văn hóa nhà trường quyết định. Nó được xây dựng từ văn hóa của từng cá nhân người thầy. Để nâng cao văn hóa nhà trường, đòi hỏi sự vào cuộc của các cấp quản lý và đặc biệt là sự chủ động, quyết tâm, cầu thị của nhà trường mà trong đó mỗi thành viên là một viên gạch xây ngôi nhà chung.

          Ngành giáo dục và đào tạo đã có hướng dẫn rất cụ thể về quy tắc ứng xử văn hóa trong nhà trường. Mỗi nhà trường cần xây dựng quy chế văn hóa dựa trên nền tảng truyền thống kết hợp với nhịp đập chung của nhân loại, vừa gìn giữ bản sắc tốt đẹp của quê hương, dân tộc để khẳng định được phong cách riêng vừa hòa vào dòng chảy chung của nhân loại. Một trong những điểm cốt lõi là: xác định hệ thống giá trị, chuẩn mực đạo đức trong nhà trường. Theo đó thống nhất và hướng dẫn hành vi ứng xử của mọi thành viên nơi đó theo các giá trị và chuẩn mực đã xác định.

          Văn hóa người thầy được xây dựng từ trí tuệ, đạo đức, nghị lực và trên hết là tình yêu thương chia sẻ:

          Chúng ta đang sống trong một thế giới phẳng, việc du nhập các loại hình văn hóa của các Quốc gia trên thế giới và sự ảnh gưởng các loại hình văn hóa các vùng miền, sự đa chiều, đa luồng văn hóa tác động rất nhiều đến thế hệ trẻ, đặc biệt là học sinh. Nên việc hình thành văn hóa ứng xử cho học sinh trong nhà trường là rất quan trọng, giúp học sinh định hướng đúng bản ngã văn hóa để tạo văn hóa văn minh đáp ứng đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo dục, tạo nên thế hệ trẻ có phẩm chất tốt về đức, trí, thể, mĩ. Chính vì vậy vai trò của người thầy rất quan trọng, trong yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay rất cần có những người thầy là những tấm gương, những người thầy tạo gương soi cho các em học sinh, những người thầy truyền cảm hứng cho học sinh, là hình mẫu để học sinh noi theo, có bản chính tốt thì sẽ có những bản sao tốt đẹp. Về những biểu hiện cụ thể xin được bàn:

          Thứ nhất về trí tuệ: Người thầy trong yêu cầu đổi mới giáo dục rất cần có sự hiểu biết sâu rộng không chỉ về nội dung kiến thức chương trình mà còn hiểu biết về văn hóa xã hội, tình hình kinh tế xã hội, tình hình thời sự trong nước và thế giới, xu hướng của giới trẻ, có như vậy người thầy mới nắm được, hiểu được tâm lý học sinh, biết các em cần gì, muốn gì, có thể giải đáp những vướng mắc của các em, có như vậy mới tiếp cận và mới là người bạn của các em học sinh, người thầy phải làm cho học sinh tin tưởng, từ đó sẽ có sự yêu mến, kính trọng đó là cách giáo dục tốt nhất.

          Thứ hai về nhân cách: Trong mỗi nhà trường cần xác định giá trị giáo dục mà nhà trường hướng tới, một trong những giá trị vô cùng quan trọng và cực kỳ cần thiết hiện nay đó là nhân cách và con đường để hình thành nhân cách là: “Giáo dục bằng tình yêu thương”. Người thầy phải mô phạm, đức độ, mẫu mực trong hành vi, đối với đồng nghiệp phải khiêm tốn, đoàn kết, nhân ái, đối với học trò phải hết lòng thương yêu, chỉ bảo, đối với người khác phải giản dị, mẫu mực, đối với công việc phải tận tụy, có kỷ luật, sáng tạo, phải giữ gìn sự trong sạch của môi trường tự nhiên và môi trường xã hội.

          Thứ ba về nghị lực: Một người thầy luôn nỗ lực vươn lên khắc phục mọi khó khăn của bản thân, đó chính là phẩm chất quý báu để học sinh noi theo. Trước mọi khó khăn, gian khổ trong thực tiễn đang diễn ra, ý chí và nghị lực vươn lên của người thầy sẽ là động lực cho học trò bước tiếp và là điểm tựa tinh thần cho các em vượt khó vươn lên. Một người thầy bằng kỷ luật với chính mình sẽ tạo ra một con đường đúng đắn để bước đi và dìu dắt cho học sinh bước đi. Một tấm gương luôn vận động, đổi mới và bứt phá sẽ là nguồn động lực để học sinh hành động theo gương.

           Thứ tư về tình yêu thương và sự chia sẻ: Mỗi người thầy xuất phát từ tình yêu bản thân mình, gia đình mình, đến đồng nghiệp, đồng bào và nhân loại. Mỗi ngưỡng đó là một cung bậc cần chia sẻ. Tình yêu lớn lao hơn là quê hương đất nước là thiên nhiên, là những giá trị nhân loại nó gộp lại và tôn tạo nên phông văn hóa ứng xử trong mỗi người thầy. Nó vừa là truyền thống cội nguồn dân tộc vừa là xu hướng tất yếu của loài người. Sự yêu thương của người thầy sẽ là ngọn lửa nuôi dưỡng những giấc mơ đẹp cho con trẻ. Nó giúp cho các em hình thành phẩm chất nhân cách và từ đó hình thành nên con người mới trong các em.

          Thứ năm về phong cách người thầy: những giá trị văn hóa trong nhà trường được hình thành và phát triển từ phong cách của người thầy. Mỗi ứng xử, mỗi việc làm, mỗi câu nói, mỗi hành động đều có ảnh hưởng dù ít, hay nhiều tới văn hóa chung trong nhà trường. Văn hóa trường được hình thành từ nhiều góc độ nhưng nhìn nhận ở góc độ then chốt vẫn là “Văn hóa người thầy trong bối cảnh đổi mới giáo dục và đào tạo”. Có thể cô đọng lại với các phong cách cơ bản sau như một kim chỉ nam để hình thành văn hóa trường trong xu hướng giáo dục hiện đại. 

          Bác Hồ kính yêu đã dạy: " Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người "

 

2

          Ngành Giáo dục và Đào tạo huyện Nam Trực trong nhiều năm qua đã thực hiện theo 5 phong cách người giáo viên của huyện mang tính chất đặc thù. Trong bối cảnh hiện tại với tinh thần đổi mới căn bản và toàn diện Giáo dục và Đào tạo theo nghị quyết của Ban chấp hành Trung ương Đảng cộng sản Việt Nam. Để phù hợp với diễn biến của sự phát triển thời đại mới. Nhân dịp toàn ngành giáo dục huyện nhà hưởng ứng Tuần lễ Văn hóa giáo dục huyện Nam Trực lần thứ 10 và Kỷ niệm 39 năm ngày Nhà giáo Việt Nam ( 20/11/1982-20/11/2021). Được sự chỉ đạo của Lãnh đạo ngành GD&ĐT huyện, Ban biên tập xin giới thiệu 5 phong cách với những bổ sung cập nhật trước công cuộc đổi mới của toàn ngành:

                                                1. Sống: Nhân hậu, vị tha, trọng danh dự, đúng pháp luật

                                                2. Cư xử: Lịch thiệp, tôn trọng, nêu gương, hợp văn hóa

                                                3. Làm việc: Trách nhiệm, đổi mới, khoa học, đạt hiệu quả

                                                4. Sinh hoạt: Lành mạnh, thủy chung, hòa thuận, biết chia sẻ

                                                5. Học tập: Tự giác, nghiêm túc, suốt đời, sát thực tiễn.

          Rất mong nhận được sự luận bàn của các thầy cô giáo trong huyện và các quý độc giả gần xa.

 

                                                             Ban biên tập phòng Giáo dục và Đào tạo